Vẻ đẹp từ những điều thân thuộc

Trước khi trở thành một chi tiết kiến trúc, một cấu kiện xây dựng hay một ý niệm thiết kế được diễn giải bằng bản vẽ và mô hình, vật liệu thường tồn tại dưới những hình thái rất bình dị trong đời sống hằng ngày.

Nhìn vào khu vườn nhỏ này, điều gây chú ý không phải là một công trình được tính toán kỹ lưỡng, mà là những hàng cọc tre được dựng lên để phục vụ việc canh tác. Chúng xuất hiện với một mục đích rất thực tế: nâng đỡ cây trồng, phân chia luống đất, định hình lối đi và tổ chức không gian. Không có tham vọng thẩm mỹ nào được đặt ra từ đầu. Không có nỗ lực tạo nên một hình ảnh đặc biệt hay một tuyên ngôn thiết kế.

Thế nhưng, chính trong sự giản dị đó lại xuất hiện những phẩm chất mà kiến trúc luôn quan tâm. Sự lặp lại của các thanh tre tạo nên nhịp điệu. Khoảng cách giữa chúng hình thành tỷ lệ. Những đường thẳng vươn lên nền trời tạo nên cảm nhận về chiều cao và chiều sâu. Ánh sáng đi qua các lớp vật liệu mảnh mai, tạo nên những khoảng đặc – rỗng liên tục thay đổi theo thời gian trong ngày. Tất cả những yếu tố ấy, dù không được gọi tên, vẫn âm thầm hình thành một trật tự không gian rõ ràng và dễ cảm nhận.

Điều hấp dẫn nằm ở chỗ những cấu trúc này không được tạo ra bởi ý chí thẩm mỹ thuần túy. Chúng được sinh ra từ nhu cầu sử dụng thực tế, từ kinh nghiệm tích lũy qua nhiều thế hệ và từ sự thích nghi tự nhiên với điều kiện khí hậu, địa hình cũng như tập quán sinh hoạt địa phương. Chính vì vậy, chúng mang trong mình một sự chân thật mà đôi khi những hình thức được tính toán quá mức lại khó có thể đạt tới.

Đối với những kiến trúc sư theo đuổi kiến trúc đương đại nhưng dành nhiều thời gian nghiên cứu đời sống, văn hóa và truyền thống Việt Nam, những hình ảnh như thế này luôn là một nguồn tham khảo quý giá. Chúng nhắc chúng ta rằng bản sắc không nằm ở việc sao chép những hình ảnh quen thuộc của quá khứ, mà nằm ở việc thấu hiểu những nguyên lý đã tạo nên chúng.

Trong những hàng cọc tre của một khu vườn nhỏ có thể tìm thấy bài học về cấu trúc, tính kinh tế của vật liệu và sự hợp lý trong tổ chức không gian. Trong một khoảng sân, một mái hiên hay một lối đi làng quê có thể tìm thấy những hiểu biết sâu sắc về vi khí hậu, tính cộng đồng và cách không gian hỗ trợ đời sống thường nhật. Đây là những giá trị được chắt lọc qua thời gian, tồn tại từ rất lâu trước khi được diễn giải bằng ngôn ngữ của kiến trúc đương đại.

Vì vậy, nghiên cứu văn hóa truyền thống không phải là hành trình đi tìm những hình thức để lặp lại, mà là quá trình tìm hiểu những tư duy đã tạo nên chúng. Khi những tư duy ấy được chuyển hóa bằng vật liệu mới, công nghệ mới và những nhu cầu sống của hiện tại, kiến trúc có thể vừa mang tinh thần đương đại, vừa duy trì được sự kết nối chân thực với bối cảnh Việt Nam.

Có lẽ hướng đi thú vị nhất của kiến trúc hôm nay không nằm giữa lựa chọn truyền thống hay hiện đại, mà ở khả năng để cái hiện đại được nuôi dưỡng từ chính những tầng sâu văn hóa đã hiện hữu trong đời sống thường ngày.

Bởi sau cùng, vẻ đẹp bền vững nhất có lẽ không nằm ở việc tạo ra điều mới, mà ở khả năng nhìn thấy giá trị trong những điều vốn đã luôn ở đó.

—

Beauty from the familiar.
The most enduring beauty may not come from creating something new, but from learning to see what has always been there.